YAZARLARIMIZ
BAYDD

Önceki Yazısı<< 621. YAZISI >>Sonraki Yazısı

Hikmet Adem

HİKMET ADEM

 

          

MEVLÂNÂ VE MESNEVİSİ
(V)

Mevlana’nın Halifeleri

1)-SelâheddîniZerkûbî
İlk halifesi SelâheddînZerkûbî idi.BurhâneddînTirmizî, SelâheddînZerkûbî’yiçok seviyordu. Şöyle demişti: “Şeyhim Sultânu’l-Ulemâ’dan iki büyük nasîbe ulaştım. Biri fasîh söz söylemek, öteki güzel hâl. Söz söylemeyi Mevlânâ Celâleddîn’e, hâlimi de Şeyh Selâheddîn’e verdim.
Şems’e kavuşmaktan ümidini kesen Mevlânâ, bütün ilgisiyle Selâheddîn’e yöneldi. Onu şeyhliğe, halîfeliğe, müritlerinin kumandanlığına tayin edip, dostlarını ve müritlerini ona itaat etmelerini emretti.Mevlânâ ile aralıksız on yıl sohbette bulunan ve onun halîfeliğini yapan Selâheddîn, ansızın hastalandı. Uzun süren bu hastalıktan kurtulamayan SelâheddînZerkûbî, H. 657 yılının Muharrem, Miladi 1258 yılının Aralık ayında vefat etti.
2)- HüsâmeddînÇelebî
Mevlânâ,HüsâmeddînÇelebî’yi, Şeyh Selâheddîn’in vefatından sonra ikinci halîfesi yaptı. Mevlânâ’nın has mürîdlerinden en çok sevdiği HüsameddînÇelebî uygun bir vaktini bularak, İlâhînâme tarzında veya Mantıku’t-Tayr vezninde manzum bir kitap telifini istirham ettiğinde Mevlânâ tebessüm ile “Ey HüsameddînÇelebî, istediğiniz kitabı sizin hatırınıza gelmeden evvel tasarlamış ve biraz da yazmıştım” diyerek cüz’iyyat ve külliyatın sırlarını keşfeden Mesnevî-i Şerîf’in ilk on sekiz beytinden birkaç beyti ona okuduktan sonra Mesnevî-i Şerîf’in telifine başlamışlardır.
Bazı geceler akşamdan sabaha kadar Mevlânâ beyitleri okur,HüsameddînÇelebî yazardı. Mesnevî-i Şerîf bu minval üzere yazıldı ve altı cilde ulaştı. Mesnevî, İran Edebiyatının en önemli eserlerinden ve İslâm Tasavvufunun şüphesiz en büyük önemli kitaplarından birisidir.O, 683 yılı Şaban ayının 22. çarşamba günü (6 Ekim 1284) vefat etti.
3)- Sultan Veled ve Arif Çelebi
HüsâmeddînÇelebî vefat ettikten sonra halîfeliğe Mevlânâ’nın oğlu Sultan Veled, ondan sonra da diğer oğlu ÂrifÇelebî gelmiş, halîfelik bu soydan gelenlerle devam etmiştir. Kabri Mevlânâ’nın ayakucu cihetinde, yeşil kubbenin altındadır.
Mevlana’nın Vefatı
Hz. Mevlânâ 5 Cemaziyel-ahir 672 / 17 Aralık 1273 pazar günü, güneş batarken bu fânî âlemden bakî âleme göçtü.“Ömrümün hülasası, sadece üç kelimedir; hamdım, piştim, yandım. ”Buna göre;
Mevlânâ, ömrünü üç safhaya ayırıyor:
a)-Hamlık safhası: Doğumundan SeyyidBurhâneddîn ile karşılaşıp ona mürit oluncaya kadar geçen safhadır.
b. Pişme (olgunlaşma) safhası:Seyyid’le geçirdiği dokuz senelik süredir.
c. Yanmak safhası: Şems-i Tebrîzî ile buluştuktan sonra ölünceye kadar olan süredir.
Mevlana’nın Ölümünü Şeb’iArus yapan sözleri:
Ölüm günü tabutum yürüyünce şu dünyanın derdiyle dertleniyorum sanma. Bana ağlama, yazık yazık deme. Şeytanın tuzağına düşersen işte hayıflanmanın sırası o zamandır. Cenazemi görünce ayrılık ayrılık deme. Buluşma görüşme zamanım o vakittir benim. Beni toprağa tapşırınca elveda elveda deme sakın; mezar cennetler topluluğunun perdesidir.

Mevlânâ’nın Eserleri

1. Divân-ı Kebîr veya Divân-ı Şems-i Tebrîzî (Gazeller)
Mevlânâ’nın tasavvufî gazelleri, Külliyyât veyahut Divân-ı Şems-i Tebrîzî adıyla tanınmıştır. Çünkü Mevlânâ, gazellerinin çoğunun sonunda kendi adını değil, Şems-i Tebrîzî’nin adını mahlas yapmıştır. Bazı gazellerini de Selâheddîn-i Zerkûbî ve HüsâmeddînÇelebî adına yazmış olup, bunların toplamı yüz gazeli geçmemektedir. Mevlânâ’nın, Şems’le olan ilgisinden haberi olmayan kimseler, Şems’in Farsça yazılmış gazelleri olduğunu, bu çok değerli beyitleri onun yazdığını sanırlar.
Yaklaşık elli bin beyit ihtiva eden Dîvân-ı Kebîr, bildiğimiz kadarıyla Mesnevî gibi, bilhassa şerh yönünden bütünüyle ele alınmamıştır. Ancak bazı gazel ve beyitlerin şerhleri yapılmıştır. Mesnevî ve Dîvân-ı Kebîr aynı tefekkür ve heyecanı yansıtmakla beraber Mesnevî’de zaman zaman sakin görünen Mevlânâ, Dîvân-ı Kebîr’de her an adetâ bir yanardağ gibidir.
2. Rubâîler
Mevlânâ’nın manzûm eserlerinden biri de 2000 civarında olan Rubâîler’dir. Mevlânâ, çoğu Farsça olmakla birlikte, bazıları Arapça olan ve Mesnevî’nin özeti mahiyetindeki bu rubâîlerinde yüksek manalar ve derin konular işlemektedir. Fikirlerin akışıyla cümlelerin ahenginin Mevlânâ ile tam bir ilgisi vardır. Şu kadar varkirubâîler ve gazeller Mesnevî’nin derecesine erişemez.
3. Mecâlis-i Seb’a (Yedi Meclis)
Eser, Mevlânâ’nın minber ve kürsüde irad ettiği hutbe ve vaazlarla, meclis denilen toplantılarındaki sohbetlerinden meydana gelmiş öğütler mecmuasıdır. Mevlânâ’nın bu eseri, oğlu Sultan Veled veya HüsâmeddînÇelebî tarafından vaaz esnasında not edilmiş, fakat zapt edildiği gibi bırakılmamış, esasa dokunulmamak şartıyla tekrar gözden geçirilmiş, kendisinin de tashihinden geçerek meydana gelmiştir.
4 Mektûbât (Mektuplar)
Bu eser, kendi tarafından söylenip yazdırılmış olan mektuplarının toplanmasından meydana gelmiştir. Bu mektupların üçü, Eflâkî’ninMenâkıb’ında yer almaktadır. Bunlardan biri, Mevlânâ tarafından SelâheddînZerkûbî’nin hastalığı zamanında, onun halini hatırını sormak üzere yazılmıştır. Diğer ikisini de, Mevlânâ, oğlu Sultan Veled’le onun zevcesi olan Selâheddîn’in kızı Fatma Hatun arasında meydana gelen bir kırgınlık zamanında yazmıştır. Mevlânâ, kendi el yazısı ile özür dileyen mektubunu, gelini Fatma Hatun’a; öğüdünü ihtiva eden diğer mektubunu da Sultan Veled’e göndermiştir.
5. FîhiMâFîh
Bu eser Mevlânâ’nın çeşitli meclislerde yaptığı sohbetlerin, oğlu Sultan Veled ve müritlerinden bazıları tarafından toplanması ile teşekkül etmiştir. Kitabın bölümleri, yerine göre, sorulan sorularla, bunlara verilen cevaplardır. Bir kısmı da Selçuklu veziri Muineddîn Süleyman Pervane’ye hitaben kaleme alınmıştır. 73 bölümden oluşmaktadır. Meclislerin konusu, genellikle ahlâkî meseleler, tarikat, irfan, tasavvuf nükteleri, Kur’ânâyetleri, Hz. Peygamber’in hadîsleri, şeyhlerin sözlerinin şerhleri beyanındadır ki, Mevlânâ’nın kendine mahsus üslûbu ile deyimler ve hikayeler anlatılarak izah edilmiştir.

Balkıca

Döviz

 

 

 

 

 

©COPYRIGHT BY MURAT TAKIM BAYDD Başlık küçük alt
DUYURU 18!
2016-2017 eğitim yılında burs almaya hak kazanan ve tek seferlik yardım hakkı kazanan öğrenciler belirlenmiştir. Öğrenciler durumlarını aşağıdaki linkten T.C. Kimlik Numaraları ile veya Öğrenci Numaraları ile sorgulayabilirler. Burs ve yardım verilmesinde katkısı olan herkese yapmış olduğu katkılardan ve emeklerinden dolayı teşekkürlerimizi sunarız.
SONUÇ SORGULAMAK İÇİN TIKLAYINIZ...