YAZARLARIMIZ
BAYDD

Önceki Yazısı<< 607. YAZISI >>Sonraki Yazısı

Hikmet Adem

HİKMET ADEM

 

          

İSLAMDA VAKIF VE HÜKÜMLERİ
(XV)

Vakıf mallarından faydalanma ölçüleri
Kul hakkına girmekten hassasiyetle kaçınan atalarımız, vakıf mallarının kullanılmasında çok hassas davranmışlar, onun gölgesine dahi basmamaya dikkat etmişlerdir. Çünkü vakıf malının sorumluluğu özel mülklerden doğan sorumluluk gibi değildir. Bir kişinin malını haram yolla alan kimse, o kişinin helâlliği ile kurtulur. Hakkı olmadığı hâlde vakıf malından faydalanan kimse ise, o vakıfta hakkı olan çok sayıda insanın helâlliğini almak zorundadır. Bu sebeple bir şekilde vakıf malından faydalanmak zorunda kalanlar, onun karşılığını fazlasıyla ödemelidirler.
Vakıflar esas itibariyle ihtiyaç sahibi kimselerin faydalanması için kurulur. Ekonomik durumu iyi olanlar, vakıfların hedef kitlesi değildir. Mamafih Ebû Yusuf, aile vakıflarında, vakıf kurucusunun aile fertlerinin de fakirlerle birlikte vakıftan faydalanmasına cevaz vermiştir. Bu fetvaya dayanılarak İslâm tarihinde ve özellikle Osmanlı döneminde çok sayıda aile vakfı kurulmuştur. Aile vakıflarında, vakıftan yararlanacak aile fertleri kalmayınca, vakıftan fakirler faydalanmaya devam ederler.
Sadece ihtiyaç sahibi kimselerin (fakirler, muhtaçlar, öğrenciler, özürlüler vb.) faydalanabildiği vakıflara, hayrî vakıflar denilmektedir. İhtiyaç sahipleri ve vakıf kurucusunun aile fertlerinin dışında, vakıftan, vakıf görevlileri de faydalanabilir. Vakıf görevlileri, vakfiyede yer alan şekli ile maaş alabilir, vakfın bazı imkânlarından istifade edebilir. İslâmiyet'in ilk dönemlerinde vakıf görevlileri maaş almazdı. Zaman içinde âlimler, vakıf görevlilerinin maaş almasının caiz olduğuna fetva vermişlerdir.

Kültürümüzde Vakıf Malına Gösterilen Hassasiyet
Vakıf malında hassâsiyet ve onun muhâfazası çok mühimdir. Nitekim Sâlih -aleyhisselâm-’a mûcize olarak verilen deve, kimsenin mülkiyetinde değildi. Bir vakıf malıydı. Sütü, bir sebîl gibiydi. Sâhibi de Cenâb-ı Hakk’dı. Fakat azgın kavim, deveyi öldürerek vakıf malına ihânet ettiler. Neticede helâke dûçâr oldular.
Vakıf malına el sürmenin, insanı nasıl perişan edeceği ile alâkalı kıssadan hisse olarak anlatıla gelen Süleymâna.s. ve Hüdhüdkuşu arasında geçen şu hâdise de çok ibretlidir: Birgün Hazret-i Süleymân, Hüdhüd kuşunu azarlamıştı. Bunun üzerine kuş onu tehdîd etti:
“-Senin saltanatını mahvederim!” dedi. Süleymân -aleyhisselâm-:
“-Senin cüssenle mi benim sarayımı mahvedeceksin?” dedi. O küçük kuş, şöyle cevap verdi:
“-Kanatlarımı ıslatır ve bir vakıf toprağına sürerim. Sonra da kanatlarıma bulaşan vakıf toprağını senin sarayının damına silkerim. Bu toz-toprak senin sarayını çökertmeye yeter!..”
Vakıflara ait malların, özel mülklerden farklı olarak, bazı hukukî imtiyazları bulunmaktadır. Vakıf malı, devlet malı ve yetim malı kamuya ait olması yönüyle özel mülklerden daha fazla korunmuştur.
Vakıf hukukunda, vakfedenin isteğine aykırı şekilde vakıf mallarına müdahale yasaktır. Bu yüzden "Şart-ı vakıf nass-ı şari gibidir / vakfedenin koyduğu şartlar kanun gibidir." denilmiş ve yasama hakkı vakıf kurucuları ile paylaşılmıştır.
Vakıf malı, yetim malı gibi özenle korunmalıdır. Yetim malı kendisine emanet edilen kişi, onu çoğaltacak tasarruflarda bulunabilir; ancak azaltacak herhangi bir tasarrufta bulunamaz. Aynı şekilde vakıf malı da mütevellilere emanet olarak verilir ve onun vakıf malını çoğaltacak tasarruflarda bulunmasına izin verilirken, azaltacak tasarruflarına izin verilmez. Devlet malı da aynen vakıf malı ve yetim malı gibi özenle korunması gereken mallar grubundandır.
Görüldüğü üzere vakıflar bir toplum için hayatî hizmetler yapan ve özenle korunması gereken kurumlardır. Vakıf mallarının kullanılması ve korunmasında gerekli özeni göstermemenin vebali büyüktür.
VAKIF DUASI VE BEDDÜASIVakıfların, maksadına matuf kullanılmaları hususundaki ciddiyetin daima hatırda tutulması bakımından umûmiyetle vakfiyelerin ya başında veya sonunda hem hayır dua, hem de beddua vardır. Hayır dua, vakfa hizmette kusur etmeyenler içindir.

Balkıca

Döviz
©COPYRIGHT BY MURAT TAKIM BAYDD Başlık küçük alt
DUYURU 18!
2016-2017 eğitim yılında burs almaya hak kazanan ve tek seferlik yardım hakkı kazanan öğrenciler belirlenmiştir. Öğrenciler durumlarını aşağıdaki linkten T.C. Kimlik Numaraları ile veya Öğrenci Numaraları ile sorgulayabilirler. Burs ve yardım verilmesinde katkısı olan herkese yapmış olduğu katkılardan ve emeklerinden dolayı teşekkürlerimizi sunarız.
SONUÇ SORGULAMAK İÇİN TIKLAYINIZ...