YAZARLARIMIZ
BAYDD

Önceki Yazısı<< 589. YAZISI >>Sonraki Yazısı

Hikmet Adem

HİKMET ADEM

 

          

İSLAMİ İLİMLERDE DELİLLER, HÜKÜMLER VE METODLAR
(XIX)

HATİME
Hiç şüphe yoktur ki delil ve istidlal denilen şeyler, belli usul ve kaidelerle, öğrenme ve öğretmek için vasıtasıdırlar. Hüküm de bu sayede istimbat edilmiş olur. Öyle ise ilim ve kuvvet derecelerini de bilvesile görmek faydalı olacaktır.
 İlim
 Lügatte bilmek ve bilgi mânalarına gelen ilmin ta’rîfi ve mevzuunda bazı görüşler mevcuddur. İlim hakkında yapılan ta'riflerden tercih edilen iki tanesini zikredelim:
*Akıl ve duyuların mevzuuna giren her şeyin (mezkûr'un) tanınmasını sağlayan bir sıfattır» . Görüldüğü üzere bu ta'rîf hem duyuların hem de akıl sahasını içine almaktadır. İlim için yapılan ikinci bir ta'rîf de şöyle: *Zıddına ihtimal verilmeyecek şekilde mânâları (duyularla bilinenlerin dışında her şeyi) birbirinden ayırt etme sıfatıdır. Bu ta'rîf sadece akıl sahasına şâmildir.
İlim çeşitli yönlerden taksime tâbi tutulur. İnsanda hâsıl olması veya elde edilmesi bakımından ikiye ayrılır: Zarurî ilim, İstidlâlî ilim. [ Cürcânî, Ş. Mevâkıf, I, 50-56; Ta'rifât, İlm maddesi; Bâkıllânî, Temhîd, 6-7; Tahânevî, age, el-İlm mad.]
 1. Zarurî ilim 
Fazla düşünmeden ve delîle de başvurmadan, kendiliğinden ve zorunlu olarak meydana gelen bilgidir. Zarurî ilim: Evveliyat, Fıtrîyyât, Müşahedeler, Tecrübeler, Mütevâtirler, Hadsiyat gibi yukarıda mezkür delillerden elde edilen bilgilerdir. Bunların dışında kalanlara nazarî ve istidlâlî ilimler denir [Teftâzânî,  age, 43-45) 
 
2)-Nazarî ve istidlâlî ilim
Lügatte bakmak ve görmek mânâlarına geldiği gibi araştırma ve mukayese sonunda düşünmek mânâsına da kullanılan nazar, ıstılahta bilinmeyeni elde etmek için bilinenleri nazarı-itibara alıp işlemek demektir.
Delîle başvurmak, delîle bakmak demek olan istidlal de aynı mânâda kullanılır. Bu nevi' ilme kesbî ilim denir. Ta'rîflerden de anlaşılacağı üzere nazar ve istidlalde bilinmeyeni (meçhulü) elde etmek için mutlaka bir fikrî ameliyeye ihtiyaç vardır. Bu da delile başvurmak, yani onu kullanmak suretiyle olacaktır. [ Bâkıllânî, Temhid, 8-9;  Cuveynî,  el-İrşâd, 5;  Teftâzânî, age, 36-38; Curcânî, age, I, 62, 119-125; Ta'rîfât,  nazar mad; Yeni İlm-i Kelâm, I, 58-59.)
Mutlak yakîn için ba'zı dereceler sıralamışlardır;
(1)  İlme'l-yakin  
 Aklın ve naklin, başka bir ifade ile nazar ve haberin ifade ettiği kesin ilimdir. Çift sayıların inkısamı ve diğer ilmi kaideler ile İmani, ameli ve ahlaki emirler gibi. Nitekim ayette: “كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ = Gerçek öyle değil! Kesin bilgi ile bilmiş olsaydınız buyurulmuştur.

(2) Ayne'l-yakîn
Dış tecrübe ve müşahedenin, verdiği bilgidir. Hz. İbrahim, Cenabı Hakk'ın, ölüleri dirilttiğini akliyle bildiği ve buna inandığı halde, onun, bu hâdisenin bir örneğini görmek isteyişi müşahedenin doğuracağı apaçık kesinliği elde etme meylindendir. Bu hususu beyan eden âyet-i kerimede İbrahim aleyhi selamın ağzından şöyle buyurulur: وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَى قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِن قَالَ بَلَى وَلَكِن لِّيَطْمَئِنَّ قَلْبِي
İbrahim Rabbine: Ey Rabbim! Ölüyü nasıl dirilttiğini bana göster, demişti. Rabbi ona: Yoksa inanmadın mı? dedi. İbrahim: Hayır! İnandım, fakat kalbimin mutmain olması için (görmek istedim), dedi.( Bakara, 260 )
Ayrıca şu söz meşhur olmuş ve hatta hadis olarak rivayet edilmiştir (haber gözle görmeğe benzemez) [Ahmed b. Hanbel, I, 215, 271] O yüzden benim gözüme mi senin sözüne mi? denilmiştir.
 (3) Hakka'l-yakîn
İç duyu ve iç tecrübenin verdiği, insanın bizzat içinde duyduğu ve yaşadığı ilimdir. «Tatmayan bilmez» sözü meşhurdur. Modern psikoloji  iç-sezgiye dayanan hakka'l-yakîni te'yîd etmektedir. Yukarıda görülen sıralama zayıftan kuvvetliye doğru kat'iyyet derecesini de göstermektedir [Yeni ilm-i kelâm. I, 67-70.]

Balkıca

Döviz
©COPYRIGHT BY MURAT TAKIM BAYDD Başlık küçük alt
DUYURU 18!
2016-2017 eğitim yılında burs almaya hak kazanan ve tek seferlik yardım hakkı kazanan öğrenciler belirlenmiştir. Öğrenciler durumlarını aşağıdaki linkten T.C. Kimlik Numaraları ile veya Öğrenci Numaraları ile sorgulayabilirler. Burs ve yardım verilmesinde katkısı olan herkese yapmış olduğu katkılardan ve emeklerinden dolayı teşekkürlerimizi sunarız.
SONUÇ SORGULAMAK İÇİN TIKLAYINIZ...