YAZARLARIMIZ
BAYDD

Önceki Yazısı<< 586. YAZISI >>Sonraki Yazısı

Hikmet Adem

HİKMET ADEM

 

          

İSLAMİ İLİMLERDE DELİLLER, HÜKÜMLER VE METODLAR
(XVI)

Selefi Salihınin Allah’a davet metotları
 Kur'an-ı kerim'de ise Allah yoluna ve islâm dinine da'vet etmenin metodu gösterilmiştir: Şöyle ki:
       ادْعُ إِلِى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُم بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ
 (Resûlüm!) Sen, Rabbinin yoluna hikmet ve güzel öğütle çağır ve onlarla en güzel şekilde mücadele et! Rabbin, kendi yolundan sapanları en iyi bilendir ve O, hidayete erenleri de çok iyi bilir. (Nahl, 125)
Âyet-i kerîmede görüldüğü üzere Kur'an-ı kerîmin İrşad için tesbit ettiği metodun üç derecesi vardır: Hikmet, güzel öğüt ve cedel.
1) Hakkı arayan hüsn-i niyet sahibi kimseler için hikmet derecesi
 Hikmet, fikirde ve fiilde hakikate isabet demektir. O halde hikmetle da'vet: Hakkı arayana doğru itikadı ve hayır ameli beyan etmekten ibaret olacaktır. (Buhârî, Fedâilu's-sahâbe, 24; el-Isfahânî,  hikmet maddesi.)
Bu da Kur'an-ı kerimde mevcuttur. Nitekim Kur’an’ın birçok yerinde «hikmet», hem Kur’an’ın kendisine, hem de onun ayetlerine nispet edilmiştir.
2) Hakkı kabul ettiği halde nefis arzularına uyan kimselere güzel öğüt derecesi tatbik edilir.
 3) Bunların hiç birine sahip olmayanlara ise seviyelerine göre cedel metodu tatbik edilecektir. Cedelde asl olan hasmın kabul edeceği mukaddimeleri bulup kullanmaktır. Hakikati kabul etmeğe uğraşmayan kimseleri irşad etmeğe çalışmak fuzûlîdir. Kabule müsait olanların irşadı için gerekli hüccetler ise Kur'an’da ve sünnette mevcuddur.
2. Kelâm Metodu
İslâm tefekkür tarihinde kelâm metodunu, İlk defa, ikinci hicrî asır ortalarında Mu'tezilenin kullandığını biliyoruz. İki asır sonra Eş'arî (v. 324/936) ve Mâtürîdî (v. 333/944} ile ehl-i sünnet ilm-i kelâmı doğmuştur. Gazzâlî'ye kadar geçen mütekaddimîn devrinde kelâm ilmi, felsefeye hep karşı duruş sergilemiştir. Müteahhirînin başlangıcı olan Gazzâlî (v. 505/1111) ile kelâm-felsefe münasebetleri başlamış, giderek daha da artmıştır. Bit-tabii buna paralel olarak aklın kelâm sahasındaki te'siri de…
Binaen aleyh Umumî bir ifade ile söylemek icab ediyorsa kelâm metodunda nakil esas olmakla beraber (zamanla artmak suretiyle) akla da büyük önem verilmiştir.
Esbab-ı İlim
Kelâm ilminde insan için bilgi edinme yolları üç olarak kabul edilmiştir: Havass-ı hamse (beş duyu) doğru haber ve akıl.
Doğrudan doğruya dinî akîdelerin kendisini teşkîl eden mesâilin tesbitinde ve gayb (metafizik) konularında haber-i sâdık kullanılır.
 Bu akidelere mebde' teşkil eden vesîlelere gelince, bunlardan duyular âlemine ait olanlar için beş his;
 Bunları anlamak ve yorumlamak için de akıl kullanılır. Böylece kelâm İlmi hem nakil, hem akıl ve hem de havassı-hamse metodunu benimsemiş oluyor [Ali Arslan Aydın, İslâm İnançları ve Felsefesi, 96-97 )
Aklın Fonksiyonu
Nakli, hareket noktası kabul etmekle beraber akla da önem veren kelâm metodu, aklı İlahiyat sahasında hataya düşmekten korur. Akıl aslında ilâhî tekliflerin vâki" olması için kaçınılmaz bir şarttır. Akıl ni'metinden mahrum olanları ne ilâhî ve ne de beşerî kanunlar mes'ûl tutmamıştır. Akıl hayr ile şerri, güzel ile çirkini idrâk ve temyîz eder.
Şu kadar var ki akıl, dinin esaslarını (usûlü'd-din) teşkîl eden ve kelâmda mesâil diye isimlendirdiğimiz ana prensipleri vaz' edemeyeceği gibi haram, helâl ve farz kabilinden ancak nassın tayin edeceği hususları da ibtidâen ve müstakıllen –asla ve kat’a-  tayin edemez.
 Kelâmcılara göre dinî metodda aklın ve mantıkın ibtal edebileceği hiç bir şey yoktur. Din teblîğ eder, akıl da benimser. Bu durumda akıl, nakli te'yid eden, naklin getirdiği esas ve hükümlerin hikmetlerini anlayan sadece bir vâsıtadır. Böylece akıl vahyin irşadıyla hatadan da korunmuş olur. (el-Cuveynî, eş-Şâmil, s. 115.)

Balkıca

Döviz
©COPYRIGHT BY MURAT TAKIM BAYDD Başlık küçük alt
DUYURU 18!
2016-2017 eğitim yılında burs almaya hak kazanan ve tek seferlik yardım hakkı kazanan öğrenciler belirlenmiştir. Öğrenciler durumlarını aşağıdaki linkten T.C. Kimlik Numaraları ile veya Öğrenci Numaraları ile sorgulayabilirler. Burs ve yardım verilmesinde katkısı olan herkese yapmış olduğu katkılardan ve emeklerinden dolayı teşekkürlerimizi sunarız.
SONUÇ SORGULAMAK İÇİN TIKLAYINIZ...