YAZARLARIMIZ
BAYDD

Önceki Yazısı<< 579. YAZISI >>Sonraki Yazısı

Hikmet Adem

HİKMET ADEM

 

          

İSLAMİ İLİMLERDE DELİLLER, HÜKÜMLER VE METODLAR
(IX)

b) Gazzâlî’nin kullandığı istidlal ve ispat yolları
İstidlal ve metod hakkında (Mi'yâru'l-ulum, Mehakkü'n-nazar gibi) müstakil eserler meydana getiren İmam Gazzâlî (ö. 505/1111), kelâma dair kaleme aldığı “el-İktisad fî'l-i'tikad” adlı kitabında da aynı konulara temas eder. Bunları altı noktada hülâsa etmiştir.

(1) Hissiyyât  
Dış ve iç duyularla delil getirmektir. Meselâ: «Her hadisin bir sebebi (yaratıcısı) vardır, Bu alem de hadisdir. O halde onun da bir muhdisi vardır tarzında takrir ettiğimiz sözümüzü duyularla isbat edebiliriz. Zira gerek hayvan, nebat, bulut, yağmur gibi müşahhas varlıkların, gerek ses ve renk gibi arazların gelip-geçici olduğu dış duyularla müşahede edilmektedir. Yine iç duyu ile elem, sevinç gibi hâdiselerin mevcudiyeti idrak olunur.

(2)  Bedihiyyât 
Bunlar apaçık aklî hakikatlerdir. O kadar açıktırlar ki aklın çabasına bile ihtiyaç duymadan ilk nazarda hadis oldukları anlaşılır. Meselâ:«Hadisden önce var olamayan her şey hadistir, Âlem hadisten önce var olmamıştır, O halde o da hadistir.» delilinde iki asıl vardır. Birinci asılda: hadisten önce var olmayan (hadisi sebkat etmeyen) bir şey ya hadisle beraber olacaktır veyahut ta ondan sonra bulunacaktır.
Veya başka bir ifade ile her şey kendi kendine olmuştur diyen kimseye: Eğer bir şey, kendiliğinden olsaydı var olmadan önce kendi kendini yaratmış olurdu. Olmayan bir şey kendini nasıl yaratsın? Binaen aleyh hiçbir şeyin kendiliğinden olamayacağı gayet bedihidir. Üçüncü bir ihtimalin mevcudiyetini iddia eden bedîhî olanı İnkâr etmiş olur. Bu da safsata veya saçmalıktır, nazarı itibara alınmaz.
(3) Mütevâtirât
Haber, ilk kaynaktan itibaren öylesine tahkim edilmiştir ki inkarı gayri kabildir. Meselâ :«Muhammed (a.s.) hak peygamberdir, Çünkü mu'cize izhar eden her şahis hak peygamberdir, O da mu'cize izhar etmiştir, O halde hak peygamberdir.»
Peygamber Efendimizin en büyük mucizesi Kur'anı ele alalım. Bu durumda delilimizin iki aslı olacaktır: Kur'an’ın mu'cizeliği, Hz. Muhammed’den tevatüren menkuliyeti. Muarızımız, ya ikisini de veya birini inkar edecektir. Üçüncü bir şık yoktur. Eğer Kur’anı kabul, ama Efendimiz sav’den intikalini ret ederse buna “haberi mütevatir” delili ile cevap verilir: “İslam tarihi boyunca milyarlarca insan, Kur’an’ın Peygamberimizden mütevatir olarak nakledildiği hususunda en ufak bir itiraz alameti göstermeden kabul etmiştir. ”Binaen aleyh aklıselime düşen de kabul etmekten başka bir şey değildir.

Kur’anın i’cazını reddedene ise yine o kitabı kerimin tehaddi ( hodri meydan) metodu ile cevap verilir.
Balkıca

Döviz
©COPYRIGHT BY MURAT TAKIM BAYDD Başlık küçük alt
DUYURU 18!
2016-2017 eğitim yılında burs almaya hak kazanan ve tek seferlik yardım hakkı kazanan öğrenciler belirlenmiştir. Öğrenciler durumlarını aşağıdaki linkten T.C. Kimlik Numaraları ile veya Öğrenci Numaraları ile sorgulayabilirler. Burs ve yardım verilmesinde katkısı olan herkese yapmış olduğu katkılardan ve emeklerinden dolayı teşekkürlerimizi sunarız.
SONUÇ SORGULAMAK İÇİN TIKLAYINIZ...