YAZARLARIMIZ
BAYDD

Önceki Yazısı<< 578. YAZISI >>Sonraki Yazısı

Hikmet Adem

HİKMET ADEM

 

          

İSLAMİ İLİMLERDE DELİLLER, HÜKÜMLER VE METODLAR
(VIII)

B)- İSTİDLAL
Delil aramak, delil getirmek, delil kullanmak demek olan istidlal, «medlulü isbat etmek için delil getirmektir» dîye ta'rîf edilir. Umûmî mânâya alındığı takdirde istidlalin takrir ettiği deliller içine nass, icma' ve kıyas da girer. Fakat İstidlal denilince husûsiyle kasdedilen şey aklî delillerin kullanılmasıdır [ Teftâzânî, Ş. Akaid, s. 44; Curcâni, Ta'rîfât, «el-istidlâl» mad;]
 1)- Kelâm ilminde kullanılan istidlal çeşitleri
 Ulama-i Ehli Sünnet, mesaili akaidiyeyi izah ve ispat sadedinde çeşitli istidlalde bulunmuşlardır. Hususi ile Eş’ari ulamasından Bakıllani, Cüveyni ve Gazali gibi ilmi Kelamın umdelerini vaz’ ve tevsi’ eden zevatı Kiram bu sahada çığır açmışlar, müteahhirin dahi o yolda yürümüşlerdir.
a) Bâkıllânî ( ö. 403/1013) Kitabu't-Temhidinde istidlal nevi'lerinin çok olduğunu zikrettikten sonra bazılarını şöyle sayar:
(1) İki veya daha fazla şıkka ihtimali bulunan bir hususun ihtimallerden birisinin yanlışlığını isbat ettikten sonra geri kalan şıkkın biz-zarure doğruluğunun tesebbüt etmesi. Meselâ: Bir şey ya kadîm, ya hadistir. Şayet âlem gibi hadis olduğu isbat edilirse kadîm olma ihtimali ortadan kalkar. Aksi de aynı neticeyi doğurur.
[2} İdrak sahamız dâhilinde bulunan bir şeyin, bir illet sebebiyle taşıdığı hükmü, idrak sahamız dışında kalıp da o illeti taşıyan şeyin aynı hükmü almasıdır. Meselâ: Müşahede ettiğimiz cisimler mürekkeb (birleşik) olduğuna göre cismiyet vasfı taşıyan her varlık mürekkeb olur. Bu felasifeye reddiyedir. Çünkü onlar mürekkeb olmayan gök cisimleri var derler. Âlim, ilmi bulunduğundan âlim olmuştur: o halde âlim sıfatı taşıyan her varlık ilme sahiptir. Bu da Mu’tezileye reddiyedir. Çünkü onlara göre Allah âlimdir ama ilim sıfatı yoktur. Tevhit prensiplerinden dolayı Sıfatı İlahiyyeyi komple ibtal ederler. O itibarla bir lakapları da “muattıla”= Allah’ın sıfatlarını yok soyan demektir.
(3)  Bir şeyin sıhhati veya fesadiyle benzeri bir şeyin sıhhat veya fesadına hükmetmek. Allah Teâlâ şimdiye kadar inasanları ilk kez yaratmış ise ahirette de ikinci kez pek ala yaratır. Yine ezelden bu güne dek Cenabı Hakk’ın, eşini yaratması muhal idiyse bundan böyle de ilelebet yaratması yine müstehıldir.
(4) Vazı’nın ( anlam yükleyen lüğat, din, örf ve ıstılah gibi kurumların) kelimelere verdiği belli mânâlarla istidlal.  Meselâ:  Abdest denilince belli azaların yıkanması, Namaz zikredilince de: Erkânı maluma ve ef’ali mahsusa aklımıza gelir Bu istidlal ile Bâtıniyyenin birçok zırva te'vîlatı bertaraf edilir.
 Çünkü onlara göre:
*Kelime-i şahadet batiniliğin tasdikidir.
*Taharet, Kur’an’ın zahirine uyanlarından kendini korumaktır.
*Abdest; imamı tanımak, gusül; ahdi yenilemektir.
*Namaz; sabah, öğle, akşam dua etmektir.
*Kıble; El-pençe divan durup imama dönmektir.
*Oruç; imamın eylem ve söylemine karşı sükût edip sır saklamaktır.
*Hac; imamla görüşme ve konuşma şansını yakalamaktır.

(5) Mu'cize ile İstidlal. Mucize, hem onu gösteren peygamberin, hem de o peygamberin doğruluğunu haber verdiği diğer muhbirlerin hak olduğunu ispat eder.

(6)  Bir kısım aklî hükümler ve bütün şer’i hükümlere sem'î deliller (Kitap, sünnet, İcma') ile de istidlal olunabilir [Bâkıllânî, Kitâbu't-Temhîd, s. 11-13.]
Balkıca

Döviz
©COPYRIGHT BY MURAT TAKIM BAYDD Başlık küçük alt
DUYURU 18!
2016-2017 eğitim yılında burs almaya hak kazanan ve tek seferlik yardım hakkı kazanan öğrenciler belirlenmiştir. Öğrenciler durumlarını aşağıdaki linkten T.C. Kimlik Numaraları ile veya Öğrenci Numaraları ile sorgulayabilirler. Burs ve yardım verilmesinde katkısı olan herkese yapmış olduğu katkılardan ve emeklerinden dolayı teşekkürlerimizi sunarız.
SONUÇ SORGULAMAK İÇİN TIKLAYINIZ...