YAZARLARIMIZ
BAYDD

Önceki Yazısı<< 557. YAZISI >>Sonraki Yazısı

Hikmet Adem

HİKMET ADEM

 

          

İSLAMDA VAKIF VE HÜKÜMLERİ (VII)

VAKFİYE veya VAKIFNAME
 Vâkıf tarafından, vakfın idaresi ile ilgili hazırlanmış nizamnâme yani bu günkü ifade ile tüzüktür. Vakıf senedi de denilen vakfiyeler, kadılık siciline işlendikten sonra kesinleşirdi. Tarih boyunca vakfiyeler, taş, deri ve kağıt gibi yazı için elverişli bulunan şeyler üzerine yazılarak günümüze kadar gelmişlerdir. Şayet vakfın mevzuu bir bina ise, bazan vakfiyenin özeti, binanın duvarlarından birine kazılırdı. Nitekim Türkçe ilk vakfiye olan Germiyanoğlu Yakub Bey (öl. 1428) vakfiyesinin taş üzerine yazıldığını görüyoruz (Ziya Kazıcı, İslâmî ve Sosyal açıdan Vakıflar, İstanbul 1985, 39).
Tarihî açıdan bakıldığında vakfiyeler büyük bir önem arz ederler. Çünkü bunlar, bize milletin muayyen bir zamanındaki hayat ve kültürüne ait muhtelif olayları ile şekilleri müşahede etme imkânını verirler. Keza vakfiyeler, milletin sosyo-ekonomik yaşayışında önemli bir rol oynamış olan vakıfların nasıl çalıştığını, kimlerin idare ettiğini, kimlerin kendisinden istifade ettiği gibi durumları öğrenmemize yardımcı olurlar.
Vakıfnamelerin defter gibi hacimli olanları bulunduğu gibi muhtasar ve tek sayfa şeklinde olanları da vardır. Bu arada daha da büyük olup rulo şeklinde uzun ve kalın varaklar halinde onları da bulunmaktadır.

Vakfiyelerin muhteviyatı
1)- Mukaddime
Vakfiyelerde umumiyetle önce Allah’a hamd ve sena, Rasûlüne salât ve selamdan sonra hayır işlemeye teşvik edici âyetler, hadisler ve bu mealde şiirler yer alır. Bu kısım vakfiyenin hukuki bünyesinden sayılmazlar.
1- Vakf edilen malların neler olduğu.
2- Vakfolunun malların kimler tarafından idare edileceği.
3- Vakf gelirlerinin nerelere sarf edileceği.
4- Vakfolunan bu malların nasıl idare edileceği. Bu arada, müessesede kimlerin çalışacağı, bunlara ne kadar ücret ödeneceği, bu ücretlerin nereden temin edileceği gibi konular teferruatlı olarak verilirdi.
5- Hâkimin (kadı), vakfın sıhhat ve lüzumuna dair hükmü.
6- Sonunda da tarih ile üst kısmında hâkim veya hâkimlerin mührü bulunur (Ali Himmet Berki, Vakfa Dair Yazılan Eserlerle Vakfiye ve Benzeri Vesikalarda Geçen Istılah ve Tabirler, 57).
İslâm tarihinde ilk vakfiyenin, Hz. Ömer tarafından yazıldığı söylenmekle beraber, bunun Hz. Peygamber’in hayatında mı, yoksa Hz. Ömer’in halifeliği zamanında mı olduğu kesin değildir.

Vakfiye, eb’ad bakımından ister büyük ister küçük olsun, üç ana bölümden meydana gelir:
a- Dibâce (Giriş): Vâkıfın, vakfı kurma sebep ve gayesinden bahseden bu bölüm, âyet ve hadislerle kuvvetlendirilir.
b- Vakfın hizmet şartları: Gelir kaynaklarını ve sarf yerlerini gösteren bu bölüm, vakfiyenin en uzun kısmıdır.
c- Sonuç: Bu bölümde, müessesenin şeriata uygunluğu belirtilerek hiç bir kimsenin bu vakfa müdahale edemeyeceği anlatılır. Bundan sonra tarih ve şahitlerin imzaları bulunur.
Çeşitli dönemlerde kurulan vakıfların vakfiyelerinde, gerek başta, gerekse sonda pek çok dua bulunur. Metinde geçen bu dualardan başka bir de beddua bulunmaktadır. Bilhassa vakfiyede belirtilen hizmetleri yerine getirmeyen, ona ihanet eden, onu gayesinin dışında kullanan haksız olarak onun malından yiyen ve onu değiştiren için beddualar bulunur. Bu bedduada “Allah’ın, peygamberlerin, meleklerin, insanların ve bütün mahlûkatın lanetinin, vakfı tağyir eden (değiştiren) üzerine olması” istenir. Bu sebeple vakfiyelerin sonuna bakıldığı zaman böyle bir beddua kısmı görülür ki bu, daha sonra gelen insanlar için mânevi bir tehdid olmaktadır. Gerçekten, inanan ve muvahhid olanlar böyle bir bedduaya maruz kalmak istemezler (İbrahim Ateş, “Vakfiyelerde Dua ve Beddualar” Vakıflar Dergisi (1983), XVIII, 5-54).

Balkıca

Döviz
©COPYRIGHT BY MURAT TAKIM BAYDD Başlık küçük alt
DUYURU 18!
2016-2017 eğitim yılında burs almaya hak kazanan ve tek seferlik yardım hakkı kazanan öğrenciler belirlenmiştir. Öğrenciler durumlarını aşağıdaki linkten T.C. Kimlik Numaraları ile veya Öğrenci Numaraları ile sorgulayabilirler. Burs ve yardım verilmesinde katkısı olan herkese yapmış olduğu katkılardan ve emeklerinden dolayı teşekkürlerimizi sunarız.
SONUÇ SORGULAMAK İÇİN TIKLAYINIZ...