YAZARLARIMIZ
BAYDD

Önceki Yazısı<< 536. YAZISI >>Sonraki Yazısı

Hikmet Adem

HİKMET ADEM

 

          

EF'ÂL-İ MÜKELLEFİN (XV)

5. MÜBAH

Allah Teâla ve Rasûlünün, mükellefi, yapıp yapmamakta serbest bıraktığı fiillerdir. "Helâl "câiz" ve "mutlak" ifadeleri mübahla eş anlamlı olarak kullanılır. Bunlar, işlendiği ve terk edildiği zaman övülmeyi ya da kınanmayı gerektirmeyen işlerdir. Oturup-kalkmak ve yiyip-içmek gibi.
Eşyada asıl olan mübahlıktır. Hakkında bir hüküm gelmemiş olan şeyler helaldir. Kur'an'da şöyle buyurulur: *"O Allah ki, yerde olanların hepsini sizin için yarattı" ( Bakara, 29);
*"Allah'ın göklerde ve yerde olanları sizin emrinize verdiğini ve size açık ve gizli nimetlerini bolca ihsan ettiğini görmez misin?" (Lokmân, 20).
*"O, Allah, semalarda ve yerde ne varsa hepsini sizin emrinize amade kıldı" (Câsiye, 13).
* "O, yeryüzünü size boyun eğecek şekilde yaratandır. Onun omuzlarında yürüyün, rızkından yeyin" (Mülk, 15).
Bu âyetlerden yerde ve gökte olanların, insanların yararlanması için yaratıldığı açıkça anlaşılmaktadır. Bunlar, insan için yararlı olan şeylerdir. Ancak bu genel yararlanma hakkı âyet ve hadislerde yer alan ve haramları bildiren hükümlerle sınırlandırılmıştır. Haramlar ise zararlı olanlardır.

Bir şeyin mübah ve helâl oluşu şu yollarla sâbit olur
1)  Bir şeyin helâl olduğuna dair nass (âyet-hadis) bulunması
الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُواْ الْكِتَابَ حِلٌّ لَّكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلُّ لَّهُمْ =Bugün size temiz ve iyi şeyler helâl kılınmıştır. Kendilerine kitap verilenlerin (yahudi, hıristiyan vb. nin) yiyeceği size helâldir, sizin yiyeceğiniz de onlara helâldir. (Maide, 5)

2) Günah olmadığının bildirilmesi
Bir fiille ilgili olarak nass'larda günah, sıkıntı veya sakıncanın bulunmadığının bildirilmesi, o fiilin helâl olduğunu gösterir. Âyet-i kerîmelerde şöyle buyurulur:
*Allah, size ancak leş, kan, domuz eti ve Allah'tan başkası adına kesileni haram kıldı; fakat kim darda kalırsa, başkasının hakkına saldırmadan ve haddi aşmadan bunlardan yemesinde günah, yoktur" (Bakara, 173). *"Böyle (iddet beklemekte olan) kadınlara evlenme isteğinizi üstü kapalı biçimde bildirmenizde veya bu isteği içinizde gizli tutmanızda size günah yoktur" (Bakara, 235);
*"Âmâya vebal yok, topala vebal yok, hastaya vebal yok (bunlar yapamadıklarından dolayı günahkâr olmazlar), size de kendi evlerinizden yemenizde güçlük (sakınca) yoktur" ( Nûr, 62): '

3) Emir sıygasının vücub değil, mübahlık bildirmesi
Şu âyet buna örnektir: "Allah'ın rızkından yiyin, için" (Bakara, 60).
4) Fiille ilgili hiç bir hükmün bulunmaması
İstishâb deliline göre, "eşyada asıl olan kural mübahlıktır".

c)- Mübahın Hükmü
Bir şeyin mübahlığı nisbi ve izafidir. Yani bir fiil devamlı ve ölçüsüz şekilde mübah sayılmaya devam etmez. Bazan şartlar değişince, hükümler de değişir. Bu da iki türlü olur.
a)- Ya mübahlıktan çıkar mekruh veya haramlığa inkılap eder. Mesela:
*Namazı ayakta kılacak ve oruç tutmaya kolaylık olacak ölçüde yemek-içmek mendub ve müstehabdır. Şişmanlık için yemek mekruh, misafire ikram dışında doyduktan sonra yemeğe devam etmek veya açlık orucu haram sayılmıştır. Ancak cihad için güçlenmek üzere fazla yemekte bir sakınca görülmemiştir.
*Bir çocuk için oyun mübah iken onun sınırsız oynaması veya hiç oynatılmaması da haramdır.
*Yine yaşlılar için dinlenmek ve gezmek ibaha arz ederken bunu tamamen terk, iş verimini düşürüp maddi-manevi sıhhati tehdit ettiği için haram olduğu gibi hiç çalışmadan bir ömrü zayi’ etmek dahi haramdır.

 b)- Veya Kerahet ve haramlıktan ibahaya dönüşür. Meselâ: Normal vasatta haram olan şeylerden yemek içmek haramdır. Ancak ölmemek için ihtiyaç miktarınca haramdan de yiyip içmek farz olur. Eğer yenilen mal, başkasına aitse, yiyen bunu tazmin eder. Bu şekilde yiyip kendisini ölümden kurtarmakla sevap bile kazanır. (Şâtibî, el-Muvâfakât, I,141,142; Şevkânî, İrşâdü'l-Fühûl, s. 6; Ebû Zehra, Usûlü'l-Fıkh, s. 57; Zühaylî, el-Fıkhu'l-İslâmî ve Edilletüh, I, 53; Z. Şa'ban, Usûlül-Fıkh, Terc. İ. Kafi Dönmez,  s. 220 ). Velhasıl: Mübah ve meşrû'  olan işlerin bir anlamı vardır.
Balkıca

Döviz
©COPYRIGHT BY MURAT TAKIM BAYDD Başlık küçük alt
DUYURU 18!
2016-2017 eğitim yılında burs almaya hak kazanan ve tek seferlik yardım hakkı kazanan öğrenciler belirlenmiştir. Öğrenciler durumlarını aşağıdaki linkten T.C. Kimlik Numaraları ile veya Öğrenci Numaraları ile sorgulayabilirler. Burs ve yardım verilmesinde katkısı olan herkese yapmış olduğu katkılardan ve emeklerinden dolayı teşekkürlerimizi sunarız.
SONUÇ SORGULAMAK İÇİN TIKLAYINIZ...