YAZARLARIMIZ
BAYDD

Önceki Yazısı<< 301. YAZISI >>Sonraki Yazısı

Hikmet Adem

HİKMET ADEM

 

          

TABİİN DEVRİNİN ALLAMESİ HASAN-I BASRÎ (21/641-110/728)
(XIX)

 E- ESERLERİ
 H. Basri,  yukarıda  “Hayatı” bölümünde  kaydedildiği  gibi,  ölümünden önce, hizmetçisine fırını ateşlettirip, bir kitap dışında - ki o, oğlundaydı ve Muslim ibn Husayn el-Bâhilî onu oğlundan emanet almıştı - bütün kitaplarını yaktırmıştır. Taberî’nin naklettiği bir rivâyette de talebesinden İbn Avn’nın, Hasen’in yanında Semure ibn Cundeb’e ait bir kitap bulduğu ve onu hocasına okuduğu ifade edilmektedir. [Taberî, Câmiu’l-beyân fî tefsîri’l-Kur’ân  VI,56.)
Bütün bu vesîkalar gösteriyor ki, Hasen’in kitapları vardı ve bunlardan istifade ediyordu. Ancak bu kitaplar, kendi fikirlerini (fetvâlarını) toplayan eserler miydi; yoksa, Semure’nin kitabı gibi, rivâyetlerden mi ibaretti? Bu husus bilinmiyor. Bu konuda bilinen bir gerçek varsa, o da kaynak eserlerde, onun bazı eserlerinden bahsedilmiş olmasıdır. Bunlar, şöyle sıralanabilir:
1. Tefsîru’l-Haseni’l-Basrî:   تفسير الحسن البصر ي                                        
 Maalesef, söz konusu bu tefsir, zamanımıza kadar ulaşmamıştır. Ancak, onun tefsiri kaynak tafsirlerde, özellikle rivâyet tefsirleri’nde, dağınık rivâyetler halinde bulunmaktadır.
2. Kitâbu’l-Haseni’bni Ebi’l-Hasen fi’l-Aded:  كتاب الحسن بن ابى الحسن فى العدد
Kur’ân-ı Kerim âyetlerinin adediyle ilgili bir eser olup, zamanımıza kadar gelmemiştir. Ancak Kur’ân âyetleri ve harflerinin sayısıyla ilgili bir çalışma, el-Burhân’da kaydediliyor. Şöyle ki, Haccâc ibn Yûsuf, Basra kurrâsını toplayıp, içinde Hasan-ı Basrî’nin de bulunduğu bir heyete, Kur’ân’ın harfleri ile kelimelerini veya âyetlerini saydırtmıştır.(  Bedru’d-dîn Muhammed ibn Abdillâh ez-Zerkeşî, el-Burhân fî ulûmi’l-Kur’ân I,249.)
3. Risâle fî Fadli Harami Mekketi’l-Muşerrefe: رسالة فى فضل حرم مكة المشرفة                                                                   Bu risale, şu maksatla yazılmıştır: Mekke’de mukim Hasan-ı Basrî’nin ihvânından zâhid ve âbid bir zat olan Abdurrahîm ( veya Abdurrahmân ), Mekke’den Yemen’e gitmek isteyince, Hasen, bu münasebetle ona bir mektup yazmış ve mektubunda birçok âyet-i kerîme ve hadisle Mekke’nin faziletini anlatarak, oradan ayrılmamasını tavsiye etmiştir.İşte Hasan-ı Basrî’ye isnat edilen bu mektup muhafaza edilmiş ve istinsah yoluyla zamanımıza kadar ulaşmıştır.
4. Risâle Abdi’l-Meliki’bni Mervân ile’l-Haseni’l-Basrî ve Cevâbihî Aleyha:
رسالة عبد الملك بن مروان الى الحسن البصرى و جوابه عليها
Bu risalenin yazılış sebebi: Halîfe Abdulmelik’e Hasan-ı Basrî’nin kaderî olduğu şeklinde jurnalde bulunulmuştur. Bunun üzerine halife, Hasen’e bir mektup yazarak, böyle bir inancı olup olmadığını sormuştur. Hasen de bu mektuba verdiği cevapta, söz konusu inancı reddetmiştir.
 5. Risâle Arba’a ve Hamsûn Ferîda: رسالة اربعة و خمسون فريضة
Bugün halkımızın elinde dolaşan 54 farz risalesidir. Risale, değişik isimler altında, birçok kütüphanede mevcut olup, çeşitli şerhleri yapılmıştır.
Risalenin başı: بســـــــم اللّه الرّحمن الرّحيم
روى عن الحسن البصرى رحمة اللّه عليه انه قال: ما من يوم و ليلة يمرّ على المؤمنين الاّ وجب عليه اربعة و خمسون فريضة فان لم يفعلوا بها يعصون اللّه تعالى. اولها: ذكر اللّه تعالى ... الصلاة ... الرضاء بقضاء اللّه ... الاخلاص ... الحب فى اللّه و البغض فى اللّه ... الخوف من اللّه ... التعلّم ... ان لا يقنط من رحمة اللّه ... صفوة القلب من جميع المعاصى ... ان لا يشرب الخمر اربعة و خمسون: ان لا يحلف باللّه كذبا ...
6. İmâmda Aranılacak Elli Fazilet Hakkında Risale:
Risalenin başı:
روى عن الحسن البصرى رحمه اللّه انه قال: ينبغى لامام اذا كان اماما للمسلمين يصلّى بهم ان يكون عنده خمسون خصلة حتى يكون فى امامته مخلصا لانه ضامن للقوم ، ان يكون اقرأهم بكتاب اللّه تعالى ،  ان يكون اعلمهم بالسنة ،  ان يكون اورعهم  ،  ان يكون اعلمهم بامر الصلوة ...
 Sonu: وفّقنا اللّه تعالى و جميع الامة بما يحب و يرضاه و بكرمه التّام انه ولى الانعام .
7. El-İstiğfârâtu’l-Munkıze mine’n-Nâr: الاستغفارات المنقذة من النار                                                                      Başka bir adı  “Evrâd-ı Hıfzıyye” de olan bu  “İstiğfarât”ın, şerhleri yapılmış olup, yukarıda gösterilen yerlerde mevcuttur. İstiğfârâtı uzun bir rivâyet zinciri ile nakleden, Muhammed Kutbu’d-dîn ibn Alâ’d-dîn el-Hanefî senedin başında şunları zikreder:... عن جنيد البغدادى عن سرى السقطى عن معروف الكرخى انبأنا معبد بن عبد العزيز العابد عن الحسن البصرى “İstiğfârât” 70 istiğfar cümlesinden ibaret olup, hepsi ياخير الغافرين ibâresiyle bitmektedir. İstiğfar cümlelerinden bir misal:
اللّهمّ انى استغفرك لكلّ ذنب يميت القلب و يشغل الفكر و يرضى الشيطان و يسخط الرحمن فصلّ يا رب و  سلم و بارك على  سيدنا محمد و على آل  سيدنا محمد و اغفره لى يا خير الغافرين .
Bu zikredilen eserlerden başka, kaynaklarda, Hasan-ı Basrî’ye nispet edilen, daha bazı eserler de vardır.
TABİİN DEVRİNİN ALLAMESİ HASAN-I BASRÎ (21/641-110/728)
(XX)
KAYNAKLAR
 İbn Sa’d, Kitâbu’t-tabakâti’l-kebîr (Tabakâtu İbn Sa’d),
Belâzurî, Kitâbu futûhi’l-buldân,  
İbn Hacer  el-Askalânî, Tehzîbu’t-tehzîb, II,263-264;
İbn Hallikân, Vefeyâtu’l-a’yân, II,72;
Ebû İshak eş-Şîrâzî, Tabakâtu’l-fukahâ’, s.68.
İslâm Ansiklopedisi, Diyanet
Zehebî, Tezkiratü’l-huffâz, I,71.
İhsân Abbâs, el-Hasenu’l-Basrî,
İbn Kuteybe, el-Meârif, s.440.
İbn Hacer el-Askalânî, el-İsâbe, IV,458;
İbn Abdi’l-berr, el-İstîâb
İbn Hişâm,  es-Sîratü’n-Nebeviyye, II,353;
Mustafa Âsım Köksal, Muhammed aleyhisselâm ve İslâmiyet, VII,281.
Zehebî, Târîhu’l-İslâm, II,144.
Ömer Nasuhi Bilmen, Hukûk-ı İslâmiyye ve İstılâhât-ı Fıkhıyye Kâmûsu, I,390.
İbn Hacer el-Askalânî, el-İsâbe, III,47.
Câhiz, Amr ibn Bahr el-Câhiz, el-Beyân ve’l-tebyîn, I,331.
Ebû Ca’fer Muhammed ibn Cerîr et-Taberî, Târîhu’l-umem ve’l-mulûk, V,310
Câhiz, el-Buhalâ’, s.171.
 İbn Kuteybe, Uyûnu’l-ahbâr, III,203.
Ebû Abdillâh Muhammed ibn Ahmed el-Kurtubî, el-Câmi’ li ahkâmi’l-Kur’ân, XIX,47.
 Ebû Nuaym Ahmed ibn Abdillâh el-İsfahânî, Hılyetu’l-Evliyâ’ II,268.
 Ebû Hâmid Muhammed ibn Muhammed el-Gazâlî, İhyâu ulûmi’d-dîn, I,41.
 İbn Kuteybe, el-Meârif, s.441.
 İbnu’l-Kayyim el-Cevziyye, Muhammed ibn Bekr  ibn Eyyûb, İ’lâmu’l-muvakkı’în
 (İbnu’l-Kayyim el-Cevziyye, Kitâbu hâdi’l-ervâh ilâ bilâdi’l-ervâh ile birlikte), I,26.
Ömer Nasuhi Bilmen, Büyük Tefsir Tarihi, II,105.
Ebû’l-Kâsım Suleymân et-Taberânî, el-Mu’cemu’s-sagîr,
Yâkût el-Hamevî, Mu’cemu’l-udebâ’, Dâru’l-Me’mûn 1355/1936, XVI,97.
Muhammed Huseyn ez-Zehebî, et-Tefsîr ve’l-mufessirûn,I,247.
İbnu’n-Nedîm, el-Fihrist, s.56.
 Muhammed ibn Ali ed-Dâvûdî, Tabakâtu’l-mufessirîn, I,147.
 Kâtip Çelebi, Keşfu’z-zunûn, I,446.
Taberî, Târîhu’l-umem ve’l-mulûk, V,356.
İ. Hişâm,  es-Sîratü’n-Nebeviye, II,353;
Belâzurî, Ensâbu’l-eşrâf,

Balkıca

Döviz

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

©COPYRIGHT BY MURAT TAKIM BAYDD Başlık küçük alt
DUYURU 18!
2016-2017 eğitim yılında burs almaya hak kazanan ve tek seferlik yardım hakkı kazanan öğrenciler belirlenmiştir. Öğrenciler durumlarını aşağıdaki linkten T.C. Kimlik Numaraları ile veya Öğrenci Numaraları ile sorgulayabilirler. Burs ve yardım verilmesinde katkısı olan herkese yapmış olduğu katkılardan ve emeklerinden dolayı teşekkürlerimizi sunarız.
SONUÇ SORGULAMAK İÇİN TIKLAYINIZ...