YAZARLARIMIZ
BAYDD

Önceki Yazısı<< 299. YAZISI >>Sonraki Yazısı

Hikmet Adem

HİKMET ADEM

 

          

TABİİN DEVRİNİN ALLAMESİ HASAN-I BASRÎ (21/641-110/728)
(XVII)

 İsyanlar karşısında Haseni Basrinin fikir ve davranışlarının değerlendirilmesi
1) Peygamber aleyhisselâm vefat ettikten sonra, müslümanlar arasında fitne ve bazı ictihadî ayrılıklar baş gösterip, Hazret-i Osmân şehit edilmiş; Cemel ve Sıffîn vak’aları meydana gelmiştir. Hasen’in yorumuna göre, bu ve benzeri olaylar, Allah’ın bir nıkme (cezâ)sidir. Cenab-ı Hak, bu cezayı, Peygamber’inden sonraya bırakmıştır. O, bu konuda :“ فَإِمَّا نَذْهَبَنَّ بِكَ فَإِنَّا مِنْهُم مُّنتَقِمُونَ   = Öyle ise, seni alır götürürsek (vefat ettirirsek), muhakkak ki, onlardan intikam alacağız. (Zuhruf, 41)” meâlindeki âyete istinad ederek, bu cezanın, Hazret-i Peygamber’den sonra, müslümanlara verildiğine kânîdir. Kurtubî’nin kaydına göre, çoğu mufessirler ise bu intikamın, Hazret-i Peygamber’in sağlığında müşriklerden alındığını beyan etmişlerdir.

2) Bu bir nıkme (ceza) olunca, onu kılıçla değil, sekîne, tazarrû ve istigfâr-tevbe ile karşılamak lâzımdır. Allah’ın verdiği cezâ hiçbir zaman kılıçla çevrilmez. Demek ki, insanlar, O’nun gönderdiği dine tam sarılmadılar; Kur’ân’ı okuyup gerektiği gibi tefekkür etmediler; kıyamet gününü ve hesabı unuturcasına, dünya ve makam için birbirinin kanlarını akıttılar; helâl ve haramı gözetmediler ve neticede korkmadılar. İşte bu sebeplerden Allah da onlara, zâlim idareciler gönderdi ve başlarına musallat etti. Bu durumda Haccâc, Allah’ın bir nıkmesidir. O’na isyan ile değil, nefisleri tezkiye; istigfâr ve nasihatla karşı koymak gerekir. (İbn Sa’d, et-Tabakât, VII,119, 120, 125.)

3) Allahü taâlâ, Kur’ân-ı  Kerîm’de,  Beni İsrâil’i, Firavun’un işkencelerine sabretmeleri sebebiyle mükâfatlandırdığını beyan buyurmuştur: وَأَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِينَ كَانُواْ يُسْتَضْعَفُونَ مَشَارِقَ الأَرْضِ وَمَغَارِبَهَا الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا وَتَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ الْحُسْنَى عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ بِمَا صَبَرُواْ وَدَمَّرْنَا مَا كَانَ يَصْنَعُ فِرْعَوْنُ وَقَوْمُهُ وَمَا كَانُواْ يَعْرِشُونَ   (A’raf, 137)  Binaen aleyh belâ geldiği zaman mü’minler sabretmelidirler.

4) Sonra mü’minin, güç yetiremiyeceği belâyı göğüsliyerek, nefsini  zelil etmesi de câiz değildir. Hasen, böyle bir kanaata, Cundeb’ten rivâyet ettiği bir hadisle varmıştır. (İbn Mâce, II,1332.)
5) Hazret-i Peygamber’den gelen başka bir hadise göre, münker (kötülük) işliyenlerin, namaz kıldıkları müddetçe, öldürülmelerine izin verilmemiştir.

6) Bazı münkerleri, el ve lisân ile düzeltmeye kalkınca, büyük bir fitnenin kopacağı veya yukarıda ifade edildiği gibi, nefsin zelil düşeceği biliniyorsa, bu durumda, münkeri (kötülüğü), kalp ile reddetmek lâzımdır. Haseni Basri bu hususu şöyle açıklıyor: Kim münkeri, diliyle reddederse, o iyi hareket etmiştir; fakat bunun zamanı geçti. Kim onu kalbiyle kerîh görürse (kurtulur). İşte zaman, bu zamandır! Hele, münker sâhiplerinin kılıçları, hak sözlerin üstünde olunca, iş, sadece kalple ikrâha kalıyor.
İşte Haseni Basri r. a. bu ve benzeri sbabı mucibeden hareket ederek, Haccâc’a isyanı câiz görmedi ve ayaklananları desteklemedi.

7) Haccâc ile İbn Muhelleb’e farklı davranmasının sebebi ise, Haccâc’ı meşru âmir, diğerini ise, mâcerâperest biri kabul etmesindendir. Onun için, İbn Muhelleb’e karşı sözünü esirgemedi.
8) Her iki isyanda da ayaklananlar, ona başvurarak, onun kendilerini desteklemesini istediler. Bu durum, Hasen’in toplumda, önemli bir yer işgal ettiğini ortaya koymaktadır.

9) Hasen’in, ayaklanmaları desteklemediği için, daima Devletin ve toplumun gözünde yücelmesine karşılık, isyana katılan üstâdı Muslim ibn Yesâr, bu hareketinden sonra cemiyetteki mevkiini koruyamamıştır. O ise H.Basri, toplumda öyle bir nüfûz sahibi olmuştur ki, Emevî idarecilerinden başka Abbasî idarecileri bile, onun fikirlerinden istifade etmek istemişler ve büyüklüğünün sırlarını araştırmışlardır. Ebû Cafer el-Mansûr ve Ebu’l-Abbâs es-Seffâh bunlardandır.

Böylece Hasen’in şahsiyetini ortaya koyan tutumu genel olarak görüldükten sonra, şimdi onun ilim ve görüşlerini aktardığı talebelerine geçilebilir.
Balkıca

Döviz
©COPYRIGHT BY MURAT TAKIM BAYDD Başlık küçük alt
DUYURU 18!
2016-2017 eğitim yılında burs almaya hak kazanan ve tek seferlik yardım hakkı kazanan öğrenciler belirlenmiştir. Öğrenciler durumlarını aşağıdaki linkten T.C. Kimlik Numaraları ile veya Öğrenci Numaraları ile sorgulayabilirler. Burs ve yardım verilmesinde katkısı olan herkese yapmış olduğu katkılardan ve emeklerinden dolayı teşekkürlerimizi sunarız.
SONUÇ SORGULAMAK İÇİN TIKLAYINIZ...