YAZARLARIMIZ
BAYDD

Önceki Yazısı<< 235. YAZISI >>Sonraki Yazısı

Hikmet Adem

HİKMET ADEM

 

          

İSLAMDA ZEKÂT MÜESSESESİ VE EHEMMİYETİ (6)

b- Mal açısından gerekli olan şartlar

1- Havâic-i Asliyyesinden fazla olmak
Havâic-i Asliyye: Zekâta tâbi mallarda aranan şartlardan biri de o malın kişinin aslî ihtiyaçlarını karşılayacak miktardan fazla olmasıdır. Nitekim Bakara sûresinin 219. âyetindeki “.وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ كَذَلِكَ يُبيِّنُ اللّهُ لَكُمُ الآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ = Yine sana iyilik yolunda ne harcayacaklarını sorarlar. "İhtiyaç fazlasını" de. Allah size âyetleri böyle açıklar ki düşünesiniz.” afvı (ihtiyaç fazlası) infak ediniz ...” emrinden müfessirler, “Kazandığınız meşrû maldan nefsinizin ve aile fertlerinizin zaruri ihtiyaçlarına yeter olanından fazlasını infak ediniz” mânasını anlamışlardır.
Hz. Peygamber sav de zekâtın varlıktan verileceğini; ashabına da önce kendi aile fertlerine, sonra başkalarına infak etmelerini söylemiştir.
O halde:
*Müslümanın malı, aslî ihtiyaçları ve borçlarının dışında nisap miktarında veya daha fazla olmalıdır.
*Aslî ihtiyaç; kişinin ve ailesinin ihtiyaçları olan mal, eşya ve aletlerdir.
*Bir Hadîsi Şerifte: "Müslümana atı ve kölesinden dolayı zekât yoktur" (Buhârî, II, s. 121;) buyurulur. *Bunlardan başka temel ihtiyaçlar isim olarak nass'larda (Kur’an ve Sünnette) yer almamıştır. O yüzden “Havaici asliyeyi” tayin işi örfe bırakılmıştır. Çünkü zaman ve zemine göre aslî ihtiyaçlar değişiklik göstermektedir.
Binaen aleyh günümüzde ve bölgemizde aslî ihtiyaçlar şöylece sıralanabilir:
1) Bir kimsenin içinde oturacağı evi, bağ, bahçe ve tarım arazileri.
2) Binek ve koşum hayvanları, otomobil, servis arabası, traktör, su motoru, meslek ve sanatını icra için kullandığı makine, tezgâh vb. âletler ile atölye ve fabrika gibi tesislerdir. Bunların zekatları kıymetleri üzerinden değil, gelirleri üzerinden verilir.
3)Örfe uygun giyim ve ev eşyası: Halı, kilim, mobilya, altın ve gümüş olmayan yemek takımları, çamaşır makinesi, fırın, buzdolabı, televizyon, bilgisayar, telefon, radyo vb.elektrik- elektronik eşya ve âletler.
4) İlim adamlarının kitapları ve kütüphanesiyle Erbabı san’atın enstrüman ve aletleri.
5) Kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kimselerin bir yıllık yeme, içme, giyim vb. harcamaları.
6) Nisap miktarına ulaşmayan ve ticaret için kullanılmayan süs ve zinet eşyası, antikalar.
7) Silah ve mühimmatı.

2- Mal, hakikaten veya hükmen artıcı olmalıdır.
a)- Hakîkaten artıcı olmasından maksat; malın, ticaret veya üreme yoluyla bil-fiil çoğalmasıdır. Bunlar, ticaret malları; nesli, sütü ve tüyü alınmak üzere kırlarda otlatılan erkek ve dişi hayvanlardır.
b)- Malın hükmen artıcı olması; sahibinin veya vekilinin elinde bulunup bil-kuvve (potansiyel olarak) artırılmaya elverişli olmasıdır. Altın, gümüş, döviz ve paralar bu kabildendir.
Binaen aleyh ilim adamlarının kitapları ile meslek erbabının alet ve edevatı –bil-fiil veya bil-kuvve- nami bir durum arz etmedikleri için zekâta tabi değildirler.
Bu kitap ve alet-edevatlar, na-ehil (okumayan-ümmi veya kullanamayan) bir elde dahi nisap miktarına ulaşsalar -gayri nami oldukları için-  yine zekat icap etmez. Şu kadar var ki bu na-ehil olan kimse zekat alamaz, sadaka-i fıtır ve kurban da üzerine vacip olur.(Açıklamalı İslam İlmihali, F. Yavuz, s.237)
Yine bir hadisi şerifte: “ Dımar (Mülkiyeti devam ettiği halde geri döneceği umulmayan) maldan zekat verilmez” (Muvatta’,18) denilmektedir. İş buna göre: Kaybolan, gasb edilen ve denize düşüp yıllar sonra dönen mallardan da (geriye dönük) zekat gerekmez. Çünkü o sürede namilikleri durmuştur.

3- Malın üzerinden bir yıl geçmiş olmalıdır
İslam dininde bütün ibadetlerde (namaz hariç) esas alınan vakit ( gün, ay ve yıl ) mefhumu kameri takvime göredir. O itibarla Zekatın farz olması için de nisap miktarına baliğ olan malın üzerinden bir kameri yılın geçmesi lazımdır.
Buna; fıkıh ıstılahında “ Havl-i Havelân = yıllanma” denilir ki İslâm ulaması ve bütün mezhepler, bunun şart olduğunda hemfikirdirler. Delilleri: Sünnet ile tâbiîn ve İslâm hukukçularının icmâıdır. Nitekim bir Hadis-i Şerifte şöyle buyurulmaktadır:  ( (لا زكاة في مال، حتى يحول عليه الحول Üzerinden bir yıl geçmedikçe hiç bir mala zekât (borcu) yoktur" (İbn Mâce, Zekât, 5).
Binaen aleyh nisâp miktarı mala sahip olup bir sene geçtikten sonra zekât vermek farz olur. Şu kadar var ki nisâbın, hem senenin başında hem de sonunda mevcut olması şarttır. Arada azalıp çoğalmasına bakılmaz. Zekât, malın sene başındaki veya sene ortasındaki değil, sene sonundaki değeri üzerinden verilir. Mesela; sene başında 500.000 lirası olan bir kimsenin sene ortasında 300.000 liraya düşse fakat sene sonunda 600.000 olsa bu şahıs zekâtını 600.000 lira üzerinden verecektir.

İslam hukukundaki: “Her kaidenin istisnası vardır” kuralı burada da caridir. Çünkü yıllanma şartı olmadan zekatı mevzu-bahis olan bazı kalem mallar vardır: Toprak ürünleri, madenler ve defineler gibi.
Balkıca

Döviz
©COPYRIGHT BY MURAT TAKIM BAYDD Başlık küçük alt
DUYURU 18!
2016-2017 eğitim yılında burs almaya hak kazanan ve tek seferlik yardım hakkı kazanan öğrenciler belirlenmiştir. Öğrenciler durumlarını aşağıdaki linkten T.C. Kimlik Numaraları ile veya Öğrenci Numaraları ile sorgulayabilirler. Burs ve yardım verilmesinde katkısı olan herkese yapmış olduğu katkılardan ve emeklerinden dolayı teşekkürlerimizi sunarız.
SONUÇ SORGULAMAK İÇİN TIKLAYINIZ...